NASA test maanbatterijen, Google opent Deep Review en de 13 wekenecho verdwijnt

Deze week staat de Maan centraal: NASA test batterijen die haar koudste nachten moeten doorstaan, en gesteentemonsters van de achterkant geven een nieuwe verklaring voor het verschil tussen de twee maanhelften. Google Research laat zien wat een AI-agent met satellietdata kan en brengt Deep Review uit, een systeem dat technische documenten op fouten nakijkt. Dichter bij huis stopt de minister van VWS met de invoering van de 13 wekenecho en begint TNO met materiaalonderzoek voor een Nederlandse kernreactor.

NASA test batterijen met vaste elektrolyt voor de maannacht

Op de zuidpool van de Maan zakt de temperatuur ‘s nachts tot min 200 graden Celsius, en dan bevriest de vloeibare elektrolyt van een gewone lithium-ionbatterij. NASA werkt daarom aan SPEARS, een batterij waarin een vaste stof van keramiek of polymeer de vloeistof vervangt. In een thermisch vacuümtest bij Langley werkten kleine prototypecellen tot 80 graden Celsius en tot min 60, met iets minder prestaties tot min 80. Na blootstelling aan temperaturen tussen 100 en min 170 graden bleven ze heel, al moeten ze daarna met kleine verwarmingselementen weer op temperatuur komen. Dat scheelt volgens NASA zware thermische regeling in ruimtevaartuigen en maanbases. Het project startte in 2026 en zit nog in de ontwikkelfase; toepassingen op aarde noemt NASA wel, maar die liggen nog ver weg.

Bron: NASA

NASA geeft op 23 oktober uitleg over Artemis III en de landing in 2028

NASA houdt op vrijdag 23 oktober om 14.00 uur Amerikaanse oostkusttijd (20.00 uur in Nederland) een briefing op Kennedy Space Center. Administrator Jared Isaacman, Amit Kshatriya en Artemis-programmamanager Jeremy Parsons geven een update over de plannen om in 2028 weer Amerikaanse astronauten op de Maan te zetten. Volgens NASA gaat Artemis III volgend jaar met vier astronauten naar een baan om de aarde, om systemen te testen die latere maanlandingen nodig hebben. Het is dus nog geen landing. De briefing is live te volgen via nasa.gov/live.

Bron: NASA

Maanmonsters van de achterkant leggen de oorsprong van de twee gezichten bloot

Onderzoekers van Nanjing University onder leiding van Hejiu Hui hebben gesteente van de Chinese missie Chang’e-6 vergeleken met monsters van de voorkant uit het Apollo-programma en van Chang’e-5. Chang’e-6 bracht in 2024 als eerste monsters van de achterkant mee. De mantel onder beide helften blijkt chemisch vrijwel gelijk, de korst niet: die van de achterkant bevat meer magnesiumrijk materiaal. Het team schetst een scenario waarin de getijdenkrachten van de aarde de voorkant sterker verhitten, nadat de Maan met één kant naar ons toe was gaan staan. Daardoor stroomde hete magma richting de achterkant en bleef het late restmateriaal vooral aan de voorkant achter. Het is een model dat past bij de monsters, geen bewezen verklaring; eerdere ideeën, zoals een enorme inslag, zijn daarmee niet van tafel.

Bron: Science China Press via ScienceDaily

Google laat een AI-agent satellietdata en kaarten combineren voor crisisanalyses

Google Research heeft een technisch rapport gepubliceerd over de Geospatial Reasoning agent van Earth AI. Dat is een Gemini-agent die modellen voor weer, overstromingen, bevolking en satellietbeelden aanroept, plus gegevens uit Google Maps en Earth Engine. Opvallend is dat de agent eerst een stappenplan maakt en grote kaartlagen buiten zijn context verwerkt. Elk antwoord toont dat plan en de gebruikte bronnen, zodat een expert aannames kan nalopen. In vier benchmarks scoorde de agent met Earth AI-gereedschap en planning beter dan een kale taalmodel. Alleen bij UnivEARTH deed een standalone model het al goed, volgens Google omdat de antwoorden op het open web staan. Google noemt de uitkomst zelf een eerste concept voor experts, geen eindantwoord. De score van de open vragen komt bovendien van een automatische beoordelaar.

De praktijkvoorbeelden komen van partners en zijn dus door Google gekozen. Het regionale kantoor van de WHO voor Afrika gebruikte de agent bij de ebola-uitbraak in Congo en kwam op 48 blootgestelde nederzettingen en meer dan 45.500 mensen met risico, in minuten in plaats van weken. De hulporganisatie People in Need liet de agent 14 historische cycloonbanen analyseren om kwetsbare dorpen te vinden. Voor voorspellingen koppelt de agent lokale uitkomsten, zoals ziektecijfers of stroomuitval, aan bevolkings- en satellietgegevens. Dat verbeterde in Googles eigen onderzoek naar gezondheid de voorspellingen met 12 procent ten opzichte van demografische basismodellen. De toegang is beperkt: een experimenteel diepteonderzoek in Ask Google Earth en een agent-to-agent-API voor ontwikkelaars, beide via een interesseformulier. De twee nieuwe benchmarks, GeoKTools en GeoExpertQueries, geeft Google deels vrij voor andere onderzoekers.

Bron: Google Research

Deep Review van Google controleert papers, contracten en presentaties

Google maakt Deep Review openbaar, een systeem dat lange technische documenten nakijkt op logische fouten, wiskundige onjuistheden en onderbouwing. Het is de opvolger van de Paper Assistant Tool, die Google het afgelopen jaar bij vier computerwetenschappelijke conferenties inzette: STOC, ICML, NeurIPS en ICLR. Auteurs van meer dan 16.000 manuscripten kregen daar vooraf feedback als ze dat wilden, los van de officiële beoordeling. Aanleiding is de stroom inzendingen: volgens Google waren er dit jaar ruim 74.000 voor ICLR, NeurIPS en ICML samen, tegen ongeveer 45.000 in 2025.

Het systeem knipt een document in segmenten, geeft dichte stukken zoals bewijzen meer rekentijd en laat per segment aparte agents controleren. Een laatste agent zoekt tegenstrijdigheden tussen de delen en controleert feiten tegen externe bronnen. Google ziet het ook voor ontwerpdocumenten, presentaties en juridische of financiële stukken. Iedereen krijgt twee gratis reviews per week; voor meer is een Gemini API-sleutel nodig. Voorlopig werkt het met pdf en platte tekst. Uploads trainen volgens Google geen modellen en blijven een jaar bewaard om in de interface te tonen. Of de reviews even goed zijn als Google zegt, moet blijken: de cijfers over de pilots komen van Google zelf. Het systeem draait nu ook op het gisteren gemelde Gemini 4 Argon.

Bron: Google Research

De 13 wekenecho wordt in 2028 afgebouwd

Minister Sophie Hermans van VWS maakte op 12 oktober in een Kamerbrief bekend dat de 13 wekenecho geen vast onderdeel van de prenatale screening wordt. Ze volgt daarmee het advies van de Gezondheidsraad van september. Sinds 1 september 2021 bieden zorgverleners de echo aan binnen de IMITAS-studie. Het voordeel is dat ouders eerder iets weten over hun ongeboren kind, het nadeel dat de uitslagen vaak niet klopten, zo bleek uit het eerste studiejaar. Zwangeren kunnen tot 1 januari 2028 nog kiezen voor de echo. Het RIVM en de samenwerkingspartners bereiden de afbouw tot die tijd voor.

Bron: RIVM

TNO onderzoekt hoe materialen gesmolten zout in kernreactoren doorstaan

Thorizon en TNO zijn een onderzoeksprogramma gestart naar corrosie door gesmolten zout in gesmoltenzoutreactoren. De eerste werkzaamheden lopen bij Thorizon in Amsterdam en in de TNO-laboratoria in Petten. Met experimenten en voorspellende modellen willen ze aantonen dat materialen jarenlang bestand zijn tegen het hete zout, kennis die nodig is voor de vergunning van Thorizons PIONEER-demonstrator in Petten. Het ontwerp van Thorizon werkt met afgesloten cartridges met brandstofzout die na vijf tot tien jaar worden vervangen, zodat onderdelen minder lang aan het zout blootstaan. Nederland wil in 2050 beschikken over 7 GW aan nucleaire capaciteit, schrijft TNO. De partijen willen het programma uitbreiden met onder meer TU Delft, NRG PALLAS, het Franse CEA en het JRC van de Europese Commissie.

Bron: TNO