Japanse sonde vertrekt naar Phobos om bodemmonsters terug te brengen

Mars was deze week het gespreksonderwerp: Japan stuurde een sonde naar de maantjes van de planeet, en op de planeet zelf verbrak een NASA-rover het afstandsrecord van Opportunity. Daarnaast kreeg het Nederlandse onderzoek een nieuwe gedragscode, en meldde TNO een opvallend resultaat uit het lab voor hart- en vaatziekten.

Japanse sonde gaat monsters halen op Phobos

Op dinsdag 20 oktober lanceerde het Japanse ruimteagentschap JAXA met een H3-raket vanaf Tanegashima de sonde MMX (Martian Moons Exploration). Een uur na de start was de sonde volgens Associated Press zoals gepland losgekomen van de bovenste trap. Vijf ruimtevaartorganisaties werken mee aan de missie, waaronder NASA, de Franse en Duitse ruimtevaartorganisaties en ESA.

De sonde bereikt Mars laat in de zomer van 2027 en zet dan eerst de Frans-Duitse rover Idefix af op Phobos, de grootste en dichtstbijzijnde maan van Mars. Idefix is niet groter dan een magnetron en moet 100 dagen rondrijden om de veiligheid van het terrein te beoordelen. Daarna daalt de lander eind 2028 of in 2029 voor twee uur af om minstens 10 gram materiaal op te zuigen en op te boren. De monsters zijn in 2031 terug op aarde, als alles goed gaat.

Het draait om de vraag waar Phobos en Deimos vandaan komen: restanten van een oude inslag op Mars, of ingevangen asteroïden. China mikt voor zijn eigen Mars-monsterretour eveneens op 2031, met een lancering in 2028. Japan investeert 350 miljoen dollar, NASA 87 miljoen en ESA circa 17 miljoen.

Bron: Associated Press via Phys.org

Perseverance rijdt verder dan welk voertuig buiten de aarde ook

Op 11 oktober stond de kilometerteller van Perseverance op 45,22 kilometer. Dat is net iets meer dan de 45,16 kilometer die Opportunity tussen 2004 en 2018 aflegde. Opportunity had er bijna vijftien jaar voor nodig, Perseverance deed het in vijfenhalf jaar.

Volgens NASA komt dat vooral door AutoNav, de software waarmee de rover zelf een route kiest. Dat systeem beoordeelde bij Perseverance meer dan 90 procent van de afgelegde afstand, tegen ongeveer 5 procent bij Spirit en Opportunity. De rover bekijkt per keer zo’n 600.000 punten in het terrein; Sojourner had er twintig. Intussen onderzoekt Perseverance rotsen die rond de 4 miljard jaar oud kunnen zijn, op zoek naar sporen van heet water dat ooit microben kan hebben gedragen. NASA heeft de eerste missieverlenging goedgekeurd, tot ongeveer eind 2028.

Bron: NASA via ScienceDaily

Dunnere rotorbladen moeten Mars-helikopters veel verder laten vliegen

Onderzoekers van NASA Ames werkten met Imperial College London en de universiteit van Nagoya aan een nieuw bladprofiel, roamx-0201, voor helikopters in de ijle Marslucht. Het is dunner en asymmetrischer dan het profiel van Ingenuity en gedraagt zich volgens de simulaties en windtunneltests beter bij overtrek.

In de simulaties kan een helikopter met dit profiel in één vlucht tot 18,7 kilometer afleggen, terwijl Ingenuity 0,7 kilometer haalde. De uitkomsten verschenen op 22 september in een tijdschrift van het American Institute of Aeronautics and Astronautics. NASA zelf zegt dat de techniek nog niet klaar is voor Mars: er zitten nog verschillen tussen berekening en praktijk. SkyFall, een missie met drie helikopters, staat voor 2028 gepland.

Bron: NASA

TNO en ProQR bootsen een beschermende genvariant na met RNA-editing

ProQR Therapeutics en TNO beschrijven een manier om de activiteit van het enzym B4GALT1 tijdelijk te verlagen door één plek in het boodschapper-RNA aan te passen, zonder het DNA te wijzigen. Mensen die van nature een variant van dit gen dragen, hebben een lager cholesterol en een kleiner risico op hart- en vaatziekten. De variant komt relatief vaak voor in de Amish-gemeenschap in de Verenigde Staten.

In een preklinisch model dat TNO in Leiden gebruikt, daalde het totale cholesterol met 61 procent, LDL-cholesterol met 30 procent en fibrinogeen met 55 procent. Dat gebeurde terwijl slechts 4 tot 15 procent van het mRNA was bewerkt. Er is nog geen onderzoek bij mensen. Of de behandeling plaques in de bloedvaten vermindert, is nog niet gemeten, en de toediening met lipide-nanodeeltjes is volgens TNO nog niet geschikt voor chronisch gebruik. Het is een onderzoeksresultaat van de betrokken partijen zelf, niet van een onafhankelijke groep.

Bron: TNO

Nieuwe gedragscode wetenschappelijke integriteit gaat per 1 januari 2027 in

Nederlandse universiteiten, academische ziekenhuizen, hogescholen en onderzoeksinstituten krijgen per 1 januari 2027 een herziene Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (NGWI). De code uit 2018 wordt vervangen. De vijf principes blijven gelijk: eerlijkheid, zorgvuldigheid, transparantie, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid. Het aantal standaarden daalt van 61 naar 41.

De instellingen krijgen meer zorgplichten, onder meer om integriteit in beleid en organisatie te verankeren, en de uitleg over klachtenprocedures is verbeterd. De code noemt AI nadrukkelijk: wie met zulke technologie werkt, moet dezelfde principes volgen. De commissie die de code herzag, stond onder leiding van Jeroen de Ridder, hoogleraar filosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. UNL, UMCNL, NWO, de TO2-federatie, de VH en de KNAW onderschrijven de code.

Bron: NWO en Universiteiten van Nederland