NASA vraagt bedrijven om Hubble naar een hogere baan te tillen

NASA zoekt bedrijven die de Hubble-telescoop hoger kunnen brengen, terwijl uit nieuwe Hubble-metingen blijkt dat dwergsterrenstelsels veel zuurstof kwijtraken. Daarnaast bevestigen natuurkundigen een derde soort magnetisme, krijgt Betelgeuse een metgezel in het vizier en leert een Nederlands waterstofproject op de Noordzee vooral over systeemintegratie.

NASA wil weten wie Hubble kan optillen

NASA heeft op 29 oktober een Request for Information uitgezet: een oproep aan bedrijven om te laten weten wat ze kunnen. Het gaat om drie opties: Hubble naar een hogere baan brengen, de telescoop onderhouden en verbeteren, of hem aan het einde van zijn leven gecontroleerd laten terugkeren of in de ruimte opruimen. Hubble heeft geen eigen aandrijving en verliest door luchtweerstand langzaam hoogte. Volgens NASA-analyses komt hij in 2033 of 2034 terug in de atmosfeer, dus een missie moet uiterlijk in 2032 plaatsvinden.

Er is nog niets besloten; reageren kan tot 30 november. NASA-topman Jared Isaacman wil naar eigen zeggen “every reasonable opportunity” benutten om Hubble langer te laten werken. Hubble is een samenwerking van NASA en ESA, dus ook Europese astronomen hebben belang bij de uitkomst.

Bron: NASA

Dwergsterrenstelsels missen zuurstof

Onderzoekers bestudeerden met Hubble 37 nabije dwergsterrenstelsels en vonden veel minder zuurstof dan simulaties voorspellen. De zuurstof is gemaakt door sterren in die stelsels, dus ze moet eruit zijn geblazen. Supernova’s drijven volgens de studie, verschenen in The Astrophysical Journal, gasstromen aan die in lichte stelsels meer materiaal wegvoeren dan huidige modellen aannemen. Dwergstelsels houden daardoor maar een klein deel van hun eigen zuurstof vast.

Voor modellenbouwers is dat een correctie: wat een stelsel aan zware elementen kwijtraakt, bepaalt hoe die elementen zich door het heelal verspreiden.

Bron: NASA

Derde soort magnetisme krijgt experimenteel bewijs

Bijna negentig jaar deelden natuurkundigen magnetische materialen in twee klassen in: ferromagneten en antiferromagneten. Een team onder leiding van het Amerikaanse SLAC meldt in Science dat een derde klasse echt bestaat, altermagnetisme. Ze onderzochten mangaantelluride, een materiaal dat als antiferromagneet gold, en vonden met röntgenstraling een draaiing in de magnetische structuur die bij altermagnetisme hoort.

Volgens SLAC kunnen zulke materialen stabiliteit combineren met efficiënt informatietransport, wat op termijn snellere computers en zuiniger datacenters zou kunnen opleveren. Dat is een verwachting van de onderzoekers, nog geen product.

Bron: SLAC via ScienceDaily

Metgezel Siwarha stoort de atmosfeer van Betelgeuse

Radiowaarnemingen van 2021 tot 2026 met de VLA en ALMA, op zeven frequenties tussen 22 en 485 GHz, laten zien dat de atmosfeer van Betelgeuse na de Grote Verduistering van 2019 en 2020 grotendeels is hersteld. Wel zien astronomen kleine vervormingen in de vorm van de rode superreus. Volgens het team, geleid door Lynn Matthews van MIT Haystack Observatory, komen die waarschijnlijk van Siwarha, een kleinere metgezel die door de atmosfeer van Betelgeuse beweegt.

Het is nieuw bewijs, geen sluitende conclusie.

Bron: ALMA via ScienceDaily

PosHYdon: de techniek werkt, de samenhang is het probleem

Vijftien publieke en private partners produceerden in het PosHYdon-project groene waterstof op het platform Q13a-A, ongeveer dertien kilometer uit de kust bij Scheveningen. Volgens TNO was dit het eerste project ter wereld met waterstofproductie en -transport op een werkend productieplatform. In het eindrapport staat dat de grootste hindernis niet de elektrolyser is, maar het samenbrengen van techniek, infrastructuur, regelgeving en betrokken partijen.

De belangrijkste aanbeveling: wijs bij volgende projecten één partij aan die verantwoordelijk is voor het hele systeem, zodat risico’s niet op de grens tussen organisaties belanden.

Bron: TNO

Plasma moet chemie op stroom laten draaien

TNO onderzoekt plasma, een gas dat door elektriciteit reactief wordt, als route om chemische grondstoffen zonder fossiele energie te maken. In het PlasmaLab op de Chemelot Campus in Geleen zijn laboratoriumtests gedaan om methaan om te zetten in waterstof, acetyleen en ethyleen; de eerste tests op 50 kilowatt lopen. Een pilotinstallatie van 500 kilowatt moet de komende jaren volgen, gebouwd en bediend door spin-out Thoriant.

Of plasma op industriële schaal loont, hangt volgens TNO af van het product, de grondstof, de efficiëntie en de beschikbaarheid van koolstofarme stroom.

Bron: TNO

Reusken: driekwart van de nieuwe infecties komt van dieren

Viroloog Chantal Reusken, werkzaam bij het RIVM en sinds juni 2025 hoogleraar in Utrecht, hield op 4 november haar oratie. Ze wijst erop dat driekwart van de opkomende infectieziekten bij mensen van dieren komt, en schat dat er in de dierenwereld nog zo’n 800.000 onbekende virussen zijn die mogelijk kunnen overspringen. Dit jaar waren er onder meer het westnijlvirus bij minstens 76 mensen in Nederland en het shamondavirus.

Haar pleidooi: dier-, volks- en leefomgevingsgezondheid moeten samenwerken en daarin investeren, ook buiten Nederland. “Paraatheid is geen quick fix, maar een mindset”, zegt ze.

Bron: RIVM